دو فاز شدن برق چیست؟ دلایل آن چیست؟ عیب‌یابی و رفع آن

دو فاز شدن برق، یکی از مشکلاتی است که در سیستم برق‌کشی ساختمان اتفاق می‌افتد و باعث عملکرد غیرعادی وسایل برقی در منزل می‌شود. شاید بپرسید که دو فاز شدن برق ساختمان یعنی چه و به چه دلیلی اتفاق می‌افتد؟

در ساختمان‌های مسکونی، معمولاً از برق تک فاز استفاده می‌شود؛ یعنی جریان برق از یک سیم نول و یک فاز عبور می‌کند تا وسایل برقی با ولتاژ مشخصی کار کنند. حالا اگر تعادل بین فاز و نول به هم بخورد، جریان برق از مسیر استاندارد عبور نمی‌کند و ولتاژ برق به صورت نامنظم در مدار پخش خواهد شد. نتیجه این اختلال در مسیر عبور برق، کم نور و پر نور شدن چراغ‌ها و عملکرد غیرعادی وسایل برقی است.

زمانی که مشکل دو فاز شدن برق پیش می‌آید، یعنی ایراد فنی در سیستم برق‌کشی ساختمان ایجاد شده است و این مشکل باید سریع‌تر بررسی و برطرف شود. در بسیاری از موارد، مشکل دو فاز شدن برق بعد از بررسی سیم‌کشی ساختمان و رفع اتصالی برق برطرف خواهد شد و مشکل جدی برای برق ساختمان پیش نخواهد آمد.

در این نوشته، شما با علائم و خطرات دو فاز شدن برق آشنا خواهید شد. همچنین نکات ایمنی و مهم برای رفع دو فاز شدن برق ساختمان را یاد می‌گیرید و می‌توانید خیلی سریع، برای کنترل اوضاع اقدام کنید.

اگر شما هم دوست دارید که با علت دو فاز شدن برق تک فاز و برق سه فاز آشنا شوید و روش رفع این مشکل را یاد بگیرید، تا انتهای این نوشته با ما همراه باشید.

منظور از دو فاز شدن برق چیست؟

برای اینکه با مشکل دو فاز شدن برق بیشتر آشنا شوید، ابتدا باید کمی درباره سیستم برق‌کشی ساختمان بدانید. در ساختمان‌های مسکونی، دو سیم در پریزهای برق وجود دارد که یکی از سیم‌ها، سیم فاز یا ورودی برق است و سیم دیگر، سیم نول یا سیم خروجی برق است. سیم فاز برق دارد؛ ولی سیم نول برق ندارد و بی‌خطر است. در ساختمان‌های مسکونی، برق ساختمان به صورت تک فاز است و با ولتاژ مشخص وارد مدار می‌شود تا وسایل برقی بتوانند از جریان برق استفاده کنند.

زمانی که جریان برق ساختمان از حالت عادی خارج شود و به‌درستی بین وسایل برقی تقسیم نشود، مشکل دو فاز شدن برق پیش می‌آید. در این حالت، سیم نول دچار قطعی و ضعف اتصال خواهد شد. در این وضعیت، بعضی از وسایل ولتاژ بیشتر و بعضی از وسایل ولتاژ کمتری دریافت می‌کنند و همین موضوع باعث می‌شود که چراغ‌ها پرنور و کم‌نور شوند و فشار زیادی به لوازم برقی وارد شود. باید بدانید که مشکل دو فاز شدن برق تک فاز به معنی قوی‌تر شدن جریان برق نیست؛ بلکه نشان‌دهنده ایراد فنی در سیستم برق‌کشی ساختمان است که باید زودتر بررسی و رفع شود.

علائم دو فاز شدن برق چه هستند؟

دو فاز شدن برق با نشانه‌های خاصی همراه است. با توجه به این نشانه‌ها، می‌توان برای پیشگیری از خطرات دو فاز شدن برق و رفع این مشکل اقدام کرد. موارد زیر از جمله مهم‌ترین علائم دو فاز شدن برق محسوب می‌شوند:

1- کم نور شدن و پر نور شدن لامپ‌ها:

یکی از نشانه‌های دو فاز شدن برق ساختمان، کم شدن و زیاد شدن شدت نور لامپ‌ها است. اگر هنگام روشن شدن وسایل برقی پرمصرف شاهد تغییر شدت و میزان نور لامپ‌ها بودید، یعنی مشکل دو فاز شدن برق ساختمان به وجود آمده است. در این حالت، جریان زیادی وارد لامپ‌های ساختمان خواهد شد و ممکن است منجر به سوختن و ترکیدن لامپ در فاصله زمانی کوتاه شود.

2- برق دار بودن هر دو سوراخ پریز:

وقتی برق ساختمان دو فاز شود، ممکن است هر دو سوراخ پریز ولتاژ داشته باشند؛ این اتفاق به معنی قطع شدن و نامتعادل شدن سیم نول است که باعث می‌شود جریان برق به‌درستی بین فاز و نول تقسیم نشود . در چنین شرایطی، اگر فرد پریز را با فازمتر تست کند، مشاهده می‌کند که هر دو سوراخ پریز برق دارد و فازمتر روی سیم نول روشن می‌شود. برق دار بودن هر دو سوراخ پریز، نشان‌دهنده اختلال خطرناک در سیستم برق ساختمان است که نیاز به بررسی فوری دارد.

3- عملکرد عجیب و صدای غیرعادی وسایل برقی:

وقتی برق ساختمان دو فاز می‌شود، ولتاژ به صورت ناپایدار به وسایل برقی می‌رسد. بی‌ثباتی ولتاژ باعث می‌شود که موتور، فن‌ها و قطعات داخلی وسایل برقی صدای غیرعادی یا تق تق بدهند.

گاهی اوقات نیز ممکن است شاهد عملکرد عجیب وسایل برقی باشید؛ مثلا مشاهده کنید که تلویزیون و ماشین لباسشویی به صورت ناگهانی روشن و خاموش می‌شوند و به‌درستی کار نمی‌کنند.

عملکرد غیرعادی وسایل برقی و شنیدن صداهای عجیب در کنار سایر علائم مانند کم نور شدن لامپ‌ها و برق دار شدن پریزها، به افراد هشدار می‌دهد که تعادل جریان برق به هم ریخته است و مشکل برق ساختمان باید سریع‌تر برطرف شود.

4- برق دار شدن بدنه وسایل برقی:

سیم نول وسایل برقی، مسیر بازگشت جریان برق است تا برق اضافی از وسایل برقی خارح شود. در صورتی که برق دو فاز شود و سیم نول دچار قطعی و عدم تعادل شود، جریان برق اضافی از مسیر استاندارد خارج نخواهد شد و در بدنه وسایل برقی باقی می‌ماند. در نتیجه با لمس کردن وسایل برقی، برق‌گرفتگی خفیف و جزئی را حس خواهید کرد. این اتفاق منجر به برق دار شدن بدنه وسایل برقی خواهد شد که موضوعی بسیار خطرناک است. در این شرایط، باید برای قطعی برق از فیوز اصلی اقدام کرد و سپس با برقکار متخصص تماس گرفت.

5- بوی سوختگی از تابلو برق یا جعبه فیوز:

اگر برق ساختمان دو فاز شود و جریان برق اضافی و غیراستاندارد بین فاز و نول عبور کند، مشکلات زیادی برای سیم‌ها و اتصالات داخل فیوز و تابلو برق ایجاد می‌شود. در اثر عبور جریان برق اضافی، سیم‌ها و اتصالات داخل فیوز بسیار داغ می‌شوند و عایق‌ها و فلزات داخل فیوز بر اثر حرارت آسیب جدی می‌بینند. بنابراین ممکن است بوی سوختگی از داخل جعبه فیوز یا تابلو برق حس شود که علامتی خطرناک است و خطر آتش سوزی و آسیب جدی به سیستم برق ساختمان را هشدار می‌دهد. در بعضی موارد نیز مشکل دو فاز شدن برق با پریدن مکرر فیوز برق همراه است.

6- جرقه زدن و داغ شدن پریزها و کلیدهای برق:

در حالت عادی، جریان برق به میزان کنترل‌شده و استاندارد از فاز به نول می‌رسد و وسایل برقی با این ولتاژ مشخص کار می‌کنند. بعد از دو فاز شدن برق تک فاز در ساختمان، تعادل ولتاژ بین فاز و نول به هم می‌خورد. در نتیجه جریان برق به صورت ناپایدار و غیریکنواخت وارد پریزها و کلیدها خواهد شد.

اگر ولتاژ بیش از حد وارد پریزها و کلیدهای برق شود، این جریان ناگهانی باعث افزایش حرارت و ایجاد جرقه در سیم‌ها خواهد شد. بنابراین ممکن است شاهد سوختن پریزها، داغ شدن کلیدها، جرقه زدن پریزها و پریدن فیوز کنتور باشید که بسیار خطرناک است و به قطعی فوری برق و کمک گرفتن از برقکار متخصص نیاز دارد.

7- از کار افتادن وسایل برقی حساس:

برقی که وسایل خانگی به‌صورت عادی استفاده می‌کنند، 240 ولت است؛ اما زمانی که برق دو فاز شود، معمولاً مقدار برق ورودی بیشتر شده و تا 380 ولت نیز می‌رسد که این افزایش جریان برق می‌تواند منجر به سوختن و خرابی وسایل برقی شود.

وسایل برقی حساس مانند مودم، کامپیوتر، شارژر، تلویزیون هوشمند، ماشین لباسشویی و یخچال برای عملکرد درست به ولتاژ ثابت و پایدار نیاز دارند. زمانی که برق ساختمان دو فاز می‌شود، ولتاژ برق به صورت نامتعادل و ناپایدار به این وسایل می‌رسد. در اثر رسیدن ولتاژ غیراستاندارد، قطعات داخلی، برد کنترل و مدارهای الکترونیکی داخل وسایل آسیب می‌بینند و عملکردشان مختل می‌شود. در نتیجه ممکن است وسایل برقی حساس از کار بیافتد یا حتی بسوزند. به همین دلیل است که بروز مشکل در سیستم برق ساختمان، معمولاً با هزینه‌های زیاد برای تعمیر وسایل برقی همراه است و باید سریع‌تر برطرف شود.

دلایل دو فاز شدن برق چیست؟

مشکل دو فاز شدن برق به دلیل اختلال در تعادل بین فاز و نول رخ می‌دهد و دلایل مختلفی دارد. برای رفع این مشکل حتماً باید از افراد متخصص و حرفه‌ای کمک بگیرید تا مشکل برق ساختمان را سریع‌تر برطرف کنند. موارد زیر از جمله مهم‌ترین علت‌های دو فاز شدن برق ساختمان هستند:

1- قطع شدن سیم نول در مسیر برق:

مهم‌ترین علت دو فاز شدن برق تک فاز، قطع شدن سیم نول در مسیر سیم‌کشی برق ساختمان است. همانطور که توضیح دادیم سیم نول، سیم برگشتی برق است که به برگشت جریان اضافی برق کمک می‌کند. حالا اگر سیم نول قطع یا شل شود، دیگر مسیر برگشت جریان برق وجود نخواهد داشت و سیم نول به جایی متصل نیست. همین موضوع باعث می‌شود که جریان برق در سیم نول جریان داشته باشد و ولتاژ برق نامتعادل شود و در نتیجه به وسایل برقی فشار وارد شود.

برای رفع این مشکل، باید مسیر سیم نول در سیستم برق ساختمان بررسی شود و قطعی‌های احتمالی سیم نول برطرف شود. برقکاران حرفه‌ای و متخصص، با کمک ابزارهای ایمنی و مخصوص می‌توانند سریعاً مشکلات سیم نول ساختمان را پیدا کرده و حل کنند.

2- فرسودگی سیم‌های برق و برخورد سیم‌های فاز و نول:

یکی دیگر از دلایل دو فاز شدن برق، فرسوده شدن و آسیب به سیم‌کشی ساختمان است که احتمال برخورد سیم‌ها و اتصالی کردن برق را بالا می‌برد. مثلاً در صورت قدیمی شدن، پوسیده شدن و فرسودگی سیم‌کشی ساختمان، سیم‌های برق نمی‌توانند جریان برق را درست منتقل کنند و این موضوع باعث ناپایداری ولتاژ در مدار برق می‌شود.

همچنین زمانی که روکش سیم‌ها دچار خوردگی شود، احتمال برخورد سیم فاز و نول زیاد خواهد شد و بعد از اتصال دو فاز به یکدیگر، مشکل دو فاز شدن برق و اتصالی در سیستم برق ساختمان پیش می‌آید.

برای جلوگیری از بروز اتصالی در سیستم برق ساختمان و سوختن وسایل برقی، باید هرگونه خوردگی و پوسیدگی در سیم‌های برق را برطرف کنید. اگر سال‌ها از ساخت منزل گذشته و سیم‌کشی ساختمان خیلی قدیمی شده است، باید کل سیم‌کشی برق ساختمان را تعویض کنید تا مشکل از ریشه حل شود.

در مجموعه هوم سرویز، خدمات سیم کشی ساختمان با بهترین هزینه و توسط برقکار حرفه‌ای انجام خواهد شد و تمام مشکلات سیستم برق ساختمان شما برطرف می‌شود.

3- اتصالات ضعیف در تابلو برق و جعبه فیوز:

در جعبه فیوز و تابلو برق ساختمان، اتصالات فاز و نول اهمیت زیادی دارند و وظیفه انتقال درست جریان برق به سراسر ساختمان را انجام می‌دهند. حالا اگر اتصال سیم‌ها در تابلو برق و جعبه فیوز شل و ضعیف باشد، جریان برق نمی‌تواند مسیر استاندارد خود را حفظ کند و ولتاژ به صورت ناپایدار توزیع می‌شود. اتصالات ضعیف باعث افزایش مقاومت در مدار و ناپایداری جریان برق می‌شود و احتمال دو فاز شدن برق و ایجاد هزینه تعمیر تابلو برق را بالا می‌برد.

4- اشتباه در سیم‌کشی:

گاهی اوقات مشکل دو فاز شدن به دلیل اشتباه در سیم‌کشی ساختمان پیش می‌آید. مثلاً اگر برقکاری و تعمیرات برق توسط افراد مبتدی و کم تجربه انجام شود، احتمال دارد که جای سیم فاز و نول عوض شود و مشکلات بعدی پیش بیایند.

شاید بپرسید که اگر جای فاز و نول عوض شود چه می شود؟ با عوض شدن جای فاز و نول، جریان برق به جای عبور از مدار صحیح، به صورت مستقیم به زمین یا بدنه فلزی دستگاه متصل خواهد شد که همین موضوع باعث ایجاد جرقه، آتش‌سوزی، آسیب جدی به دستگاه‌های برقی و افزایش احتمال برق‌گرفتگی می‌شود.

برای رفع مشکل، با برقکارهای حرفه‌ای و مطمئن تماس بگیرید و از او بخواهید که محل اتصال سیم نول را بررسی کند و مشکلات موجود در سیستم برق ساختمان را برطرف کند.

4- مشکلات شبکه برق شهری و اشتراک نادرست برق با همسایه‌ها:

گاهی اوقات، مشکلی در سیم‌کشی برق ساختمان وجود ندارد و دو فاز شدن برق به دلیل مشکلات برق شهری و اشتراک نادرست برق با همسایه‌ها اتفاق می‌افتد. مثلاً در صورتی که اختلالی در شبکه برق شهر پیش بیاید و اتفاقاتی مانند افتادن درخت روی سیم‌ها، پارگی سیم‌ها و دزدیده شدن سیم نول رخ بدهد، جریان برق نامتعادل خواهد شد و مشکلاتی مانند دو فاز شدن برق را به همراه دارد.

همچنین اشتراک نادرست برق با همسایه‌ها و بار مصرفی نامتعادل نیز باعث بروز این مشکل خواهد شد. برای رفع این مشکلات، بهتر است با اداره برق محل زندگی خود تماس بگیرید و مشکلات مرتبط با برق ساختمان خود را گزارش دهید تا برای رفع این مشکلات اقدام کنند.

بهترین راه‌ها برای جلوگیری از دو فاز شدن برق و آسیب به وسایل برقی

برای جلوگیری از دو فاز شدن برق ساختمان، راهکارهای زیر را انجام دهید:

1- بررسی منظم سیم‌کشی ساختمان:

یکی از بهترین راه‌ها برای مراقبت از سیم‌کشی ساختمان، بررسی دوره‌ای سیم‌ها، عایق‌ها و اتصالات برق است. با تعمیر و جایگزینی سیم‌های فرسوده، می‌توان از بروز مشکلات جدی و خطرناک جلوگیری کرد.

2- اطمینان از سلامت سیم نول و اتصالات برق:

سالم بودن سیم نول و محکم بودن اتصالات در فیوزها و تابلو برق، باعث حفظ تعادل ولتاژ برق خواهد شد. به همین دلیل است که این سیم‌ها و اتصالات باید مرتب توسط برقکار متخصص بررسی شوند و مشکلاتی مانند شل شدن و ضعیف شدن اتصالات، هرچه سریع‌تر برطرف شوند.

3- استفاده از محافظ برق برای وسایل حساس:

وسایل الکتریکی حساس مانند تلویزیون، ماشین لباسشویی و کامپیوتر را به محافظ برق باکیفیت و استاندارد متصل کنید تا در اثر نوسانات ولتاژ برق آسیب نبینند. در وبلاگ هوم سرویز، درباره روش انتخاب بهترین محافظ برق ساختمان با شما صحبت کردیم و نکات مهم برای انتخاب محافظ را توضیح دادیم. شما می‌توانید از محافظ پشت کنتوری نیز برای ثابت نگه داشتن ولتاژ برق استفاده کنید که این مدل محافظ‌ها باید توسط برقکارهای حرفه‌ای نصب شوند.

4- تقسیم بار مصرفی:

برای جلوگیری از ناپایداری جریان و فشار اضافی روی مسیر، باید بار مصرفی وسایل پرمصرف در مدار برق ساختمان تقسیم شود. به همین دلیل، بهتر است از روشن کردن همزمان وسایل برقی پرمصرف مانند کولر، یخچال و پکیج خودداری کنید.

5- قطع برق در موارد خطرناک و غیرعادی:

در صورتی که علائم دو فاز شدن برق و جرقه زدن پریزها را مشاهده کردید، هرچه سریع‌تر برق را از فیوز اصلی قطع کنید. سپس با برقکار سیار تماس بگیرید تا مشکل سیم‌کشی برق‌های ساختمان را سریع‌تر تشخیص دهد.

جمع‌بندی مطالب

در این مطلب، شما با نشانه‌ها، دلایل و خطرات دو فاز شدن برق آشنا شدید. همچنین روش رفع این مشکل را مطالعه کردید و می‌توانید برای رفع مشکل برق ساختمان اقدام کنید و از بروز خطرات جدی در ساختمان پیشگیری کنید.

گاهی اوقات مشکلی جدی برای سیم‌کشی برق ساختمان پیش می‌آید و عیب‌یابی و رفع مشخص باید توسط برقکار متخصص و باتجربه انجام شود. در مجموعه هوم سرویز، خدمات مرتبط با برقکاری ساختمان با بهترین هزینه و در سریع‌ترین زمان ممکن انجام می‌شود.

تیم برقکاران متخصص هوم سرویز، آماده انجام خدماتی مانند سیم کشی ساختمان، رفع اتصالی برق خانه، تعمیر تابلو برق، نصب محافظ برق، هوشمندسازی ساختمان، نصب برق اضطراری، تعویض کلید پریز و نصب سنسور در مشاعات ساختمان هستند.

برای ثبت درخواست برقکاری ساختمان، کافی است به سایت و اپلیکیشن هوم سرویز مراجعه کرده و درخواست خود را ثبت کنید تا همکاران ما با شما تماس بگیرند و هماهنگی‌های لازم را انجام دهند.

همیار شماییم تا پایان سرویس…